Page 56 - Stuij Familiemagazine november 1998

Stuij Familie Magazine

DECEMBERGEBRUIKEN

Het Sinterklaasfeest staat weer voor de deur, maar nog vele andere volkstradities sieren de
winterweken, geconcentreerd rond het kerst-, nieuwjaars- en driekoningenfeest. De vraag
waar de oorsprong ligt van de verschillende volksgebruiken uit deze periode is nog steeds niet
goed te beantwoorden. De wetenschappelijke benadering van de volkskunde, die zich In de
twintigste eeuw heeft ontwikkeld, heeft echter wel aangetoond dat verklaringen die wijzen In
de richting van de oud-Germaanse rituelen vrijwel altijd onhoudbaar zijn. Een kort overzicht.

Pas sinds 1575 is in Nederland 1 januari de officiële nieuwjaarsdag, naar
analogie van de Romeinse Juliaanse kalender. Vóór deze tijd schijnen onze
voorouders een midwinterfeest te hebben gevierd dat 13 dagen en 12
nachten duurde, de zogenaamde Joeitijd, vanaf de kortste dag van het
jaar tot het moment dat de dagen weer duidelijk gingen lengen.

Pas later is door de kerk het kerstfeest aan het begin van deze periode
geplaatst en de dag van driekoningen aan het eind. De Romeinse
nieuwjaarsdag van 1 januari, die hier tussenin viel, is zo min of meer toevallig onze huidige
jaarwisseling geworden.

Vele gebruiken van vroeger en nu zouden uit deze midwinterperiode stammen en de
Germaanse mythe steekt dan al snel de kop op. Het ontsteken van kerst- en nieuwjaarsvuren
en het maken van lawaai worden vaak als oude Germaanse gewoonten bestempeld, bedoeld
als afschrikking voor de geesten van overledenen die in de midwinterperiode op aarde zouden
terugkeren. En van de overvloedige maaltijden en het geven van geschenken wordt wel
beweerd dat er een verband zou bestaan met vruchtbaarheidsrituelen. Vele volksgebruiken
kennen echter een vrij recente oorsprong.

Kerstbomen
Het plaatsen van kerstbomen is zo‘n gebruik. Hier speelde bijvoorbeeld
de legende dat het zou gaan om een overblijfsel van oude Germaanse
boomverering. De kerstboom is echter in Duitsland slechts tot de
zeventiende eeuw terug te voeren en pas in de achttiende eeuw kon
men daar van een waar volksgebruik spreken.

Via Duitsland is de kerstboom vervolgens in Nederland bekend
geworden. We horen er voor het eerst over rond 1840 maar de
vanzelfsprekendheid van het plaatsen van de kerstboom is
eigenlijk een gegeven van de laatste vier á vijf decennia.

November 1998 55